ENERJİ KABLOLARI:
Enerji kabloları elektrik tesisatlarında, elektrikli cihazların iç ve dış donanımlarında, sıva altı sıva üstü toprak altı, havai hatlar gibi uygulamalar başta olmak üzere birçok kullanım alanına sahiptir.
Enerji kabloları tek damarlı ve çok damarlı yapıya sahip olabilir. Enerji kablolarında genellikle maliyeti
ve iyi iletkenliği nedeni ile bakır maddesi tercih edilir. Alüminyum maddesi ise voltajın az olması gereken ve ısınmanın engellenmesi gerektiği yerlerde kullanılır. Ayrıca alüminyum enerji kabloları bakır iletkenlerden çok daha az maliyetli oldukları için kısa süreli enerji transferleri için alüminyum enerji kabloları kullanılabilir.
 

Günümüzde iletken kablolar bakır ve alüminyum seklinde ayrıldığı gibi yalıtkanlarda
kullanıldıkları enerji durumuna göre ayrı şekilde incelenmektedir. Kullanılan enerji kabloları duruma göre farklı özelliklere sahip olmaları gerekmektedir. Özellikle ıslak ve nemli bölgelerde kullanılan
enerji kabloları için yalıtım cok daha fazla olmalıdır. Yalıtım özelliğine göre kabloları şu şekilde üç gruba ayrılı;

Termoplastik yalıtkanlı enerji kabloları:

Bu kablo türleri, daha çok yüksek sıcaklıklara dayanabilen plastiklerden yapılmıştır. Bu nedenle enerji kablosu içerisinden geçen yüksek enerji, iletkeni belli bir dereceye kadar ısıtır. Fakat yalıtkan malzeme bu sıcaklığa rahat bir şekilde dayanır.

Termoset yalıtkanlı enerji kabloları:

Bu kablolar da yine yüksek sıcaklıklara dayanıklı olan enerji kablolarıdır. Genellikle sıcaklığın davranışına göre çalışan bu kablolar biraz daha maliyetli olduğu için çok kullanılmamaktadır.

Son olarak halojen free (halojensiz) kablolardır:

HALOJENSİZ KABLO NEDİR?

Bu kablo türü, yangına karşı daha dayanıklı özeliğiyle ön plana çıkmaktadır. Özellikle oteller, okullar ve bu yerler gibi toplu alanlarda bu özellikteki enerji kabloları kullanılmaktadır. Yapılarında flor, klor, brom, iyot ya da astatin bulunmadığı için yangın sırasında etrafa zehirli gaz açığa çıkarmaz böylece tahliye ve yangınla mücadele işlemlerinde çok iyi bir görüş mesafesi yaratır. Bu nedenle hava akışının olmadığı ve insan yoğunluğunun fazla olduğu yerlerde can ve mal güvenliği için bu kablolar kullanılır. Ayrıca yapılarında bulunan magnezyum ve alüminyum bileşenleri ile kendi kendine söndürebilme özelliği gösterir. Ekipman ve çelik/beton yapılara minimum hasar verir, böylelikle pahalı yenileme,
temizleme ve ikincil kirlilik azaltılmış olur.
Bu kabloların geçmişine baktığımızda kullanımına 80’li yıllar da başlandığını son yıllarda ise Amerika ve Avrupa’da özellikle insan yoğunluğunun bol olduğu alanlarda (okul, sinema, hastane, AVM, vb.) kullanımları zorunlu hale getirildiği görülmektedir.
 

HALOJENSİZ KABLOLAR NEREDE KULLANILIR?

Hava akışının kısıtlı ve insan yoğunluğunun fazla olduğu veya yangın uyarı sistemlerin de
kullanılır bunlar;( Hastaneler, havaalanları, çok katlı binalar, metrolar, AVM, maden tesisleri, yangın alarm tesisleri, alarm tesisleri, gemi inşaatı, toplu taşıma araçları, vb.)

HALOJENSİZ KABLOLAR NEDEN KULLANILIR?

Yangın yeterli önlem alınmadığın da veya doğal afet durumunda karşımıza çıkabilecek olaylardan biridir. Yanma kimyasal bir olaydır bunun sonucunda ise etrafa insan sağlığına geri
dönülemeyecek etkiler bırakan ve ölüme kadar götüren zehirli gazlar ortaya çıkarır. PVC kablolar alevi
yoğunlaştırarak alevlerin hızla büyümesine yol açar. Ciddi can ve mal kaybının olduğu yangınlar da genellikle bu tür kabloların kullanıldığı görülür.
Yanmaz kablo olarak adlandırılan halojeniz kablolar tehlikeli ametalleri içermeyen malzemeler kullanılarak üretilir. Bu sayede PVC kabloları gibi yangın sırasında zehirli gazları ve siyah dumanı
üretmez. Ayrıca halojensiz kablolar ısının yükselmesini azaltıp alevlerin yayılma özelliğini engeller, bu yüzden, Yangın esnasında bu binalardaki yangın alarm sistemleri, havalandırma sistemleri, asansörler, ikaz ve yönlendirme ışıkları, kapılar en azından bir süre çalışır olmalıdır. Bundan dolayı bu sistemlerin besleme ve kontrol kabloları halojensiz (HFFR), emniyet kabloları olmalıdır.
 

Halojensiz Kablolar ve kablo tipleri

• H05Z1-U,
• HO7Z1-U,
• H07Z1-R,
• H05Z1-K,
• H07Z1-K
• NHMH-J / O
• NHXMH-J / O
• NHXHX-J / O
• H03Z1Z1-F,
• HO5Z1Z1-F LIHH,
• LIHCH,
• LIH(St)CH,
• N2XH
• N2XCH
• N2XRH

Halojenler flor, klor, brom ve iyot gibi elementlerdir. PVC, NR, SBR, PVDF, PTFE, FEP gibi polimer malzemelerden yapılan kablolar halojen elementleri içeren kablolardır. PE, PP, EPR, EVA, SR (Silikon) gibi malzemelerden yapılan kablolar halojensiz kablolardır. Fakat PE, PP, EPR gibi malzemeler kolayca alev alabilmektedirler. Bu tip malzemelere alev geciktirici malzemeler katılarak HFFR (Halojensiz Alev Geciktirici) tipi kablolar oluşturulmaktadır.

Halojenler flor, klor, brom ve iyot gibi elementlerdir. PVC, NR, SBR, PVDF, PTFE, FEP gibi polimer malzemelerden yapılan kablolar halojen elementleri içeren kablolardır. PE, PP, EPR, EVA, SR (Silikon) gibi malzemelerden yapılan kablolar halojensiz kablolardır. Fakat PE, PP, EPR gibi malzemeler kolayca alev alabilmektedirler. Bu tip malzemelere alev geciktirici malzemeler katılarak HFFR (Halojensiz Alev Geciktirici) tipi kablolar oluşturulmaktadır.

NHMH-J / O

NHXMH-J / O 

NHXHX-J / O

H03Z1Z1-F, HO5Z1Z1-F

N2XH

N2XCH

N2XRH

H05Z1-U, HO7Z1-U, H07Z1-R, H05Z1-K, H07Z1-K NHMH-J / O

Halojensiz kablolar testler

Alev ileme testi:

(IEC 60332-1 / IEC 60332-3 / VDE 0472 PART 804-B /C)
HFFR kablolarda kullanılan malzemeler zor alev alır, ateşin yayılması oldukça yavaştır ve alev
kesildiğinde kendiliğinden söner. Bu test ile tek damarlı ve demet halindeki kabloların bu özellikleri
kontrol edilir.

Yangına dayanıklılık testi:

(IEC 60331 / VDE 0472 PART 814)
Yangın esnasında havalandırma, aydınlatma, anons sistemi, asansör, giriş çıkış kapıları ve
ameliyathanelerin merkezi kontrol sistemi gibi bölümlerin çalışıyor olması çok önemlidir. Bu nedenle yangın esnasında önemli sistemleri besleyen veya kontrol eden kabloların (enerji, telekomünikasyon, data vs.. kabloları ile bağlantıları ve taşıyıcı kanallarda da dahil olmak üzere sistemin her parçası)
belirli bir süre daha (bu 3 saate kadar çıkabilir) iletmesi istenir. Bu test ile kablonun yangın altında çalışma süresi kontrol edilir.

Halojensiz kablolar duman yoğunluğu testi:

(IEC 61034 / VDE 0472 PART 816)
Yangın esnasında insanların dumandan boğulmamaları için duman yoğunluğu belirli bir seviyenin altında tutulmalıdır. Bu test ile HFFR kabloların duman yoğunluğu kontrol edilir.

Yanma sonucu çıkan gazların ölçümü:

(IEC 60754-1 / 2 / VDE 472 part 813)
HFFR kablolar zehirli ve aşındırıcı gazların açığa çıkmasına neden olmaz. Bu da kapalı ortamlarda insanlar için ölümle sonuçlanan olaylara sebebiyet vermediği gibi, metalik yüzeylerin aşınmasına ve bozulmalarına neden olmazlar. Bu durumu anlayabilmek için bu test uygulanır.

KABLOLARIN ELEKTROTEKNİK ÖZELLİKLERİ:

Direnç:
Elekrik akımına karşı gösterilen zorluktur. Elektrik enerjisini, iletim dağıtım hatlarında gerilim dönüşümü ve güç kaybının meydana gelmesine neden olur. Direnç akımla ters orantılıdır. Direnç’in sembolü ‘R’ birimi ohm(Ω) dur.

Kapasitans:
Kapasitans bir birleşenin ya da devrenin elektrik yükü biçiminde enerji toplama ve depolama
yeteneğidir. Bunları kapasitör denilen eleman aracılığıyla yaparlar. Kapasitenin birimi farattır(F).

Endüktif Reaktans:
Her bobin, alternatif akım devrelerinde frekansla doğru orantılı olarak değişen bir direnç gösterir. Bu
dirence endüktif reaktans denir. Endüktif reaktans XL ile gösterilir, birimi Ohm (Ω) dur. Endüktif
reaktansın azaltılması için iletken kesitlerinin büyük, iletkenler arası açıklıkların ise küçük tutulması
gerekir.

Endüktans:
İletken bir elemanın (bir bobin) içinden geçen akımdaki değişikliklere karşı çıkması olarak tanımlanır.
Endüktans, gelen enerjiyi manyetik alan şeklinde depolamaya yarayan en temel devre
elamanlarından birisidir. L harfi ile gösterilir. İndüktans, indüktör veya endüktans isimleriyle karşımıza çıkar. Birimi Henry’dir. Gerilim düşümü V= L(di/ dt) formülü ile ifade edilmektedir.

Kıvrılma yarıçapları:

Kanallara döşenen kabloların bükülme veya dönüş yarıçaplı kavis yaptırılması gerekir. Dönüş yarıçapının istenilen değerlerden küçük tutulması sonucunda, kablo üzerinde çatlamalar oluşur. Bu da yalıtkan malzemenin bozulmasına, kablo ömrünün kısalmasına sebep olur.

AKIM TAŞIMA KAPASİTESİ:

Kablolar kullanım alanları ve ortam koşullarına göre uzun ömürlü olması ve kullanılması önemlidir. Kablolar en çok sıcaklıktan ve kullanım ortamlarına göre seçilmediklerinden dolayı ömürlerini yitirir. Bu etkenin en önemli unsurlarından biri kablo seçimlerinde yapılan yanlışlıklar.
Bilindiği üzere her kablo kesitinin akım taşıma kapasitesi farklıdır. Eğer seçilen kablo kesiti üzerinden geçen akım taşıma kapasitesinden büyük olduğu zamanlarda kablolar ısınarak üzerindeki
yalıtkan izoleye zarar verir ve kablo eriyerek kullanılan ortamlarda büyük tehlikelere sebep olur. Bu yüzden kablo seçiminde kablo akım taşıma kapasiteleri dikkat edilmelidir.
Kablo kesit seçiminde havada toprakta ve boruda üç ortam vardır. Boru içinde veya elektrik panolarında kanal içi olarak kullanılmak istenildiğin de seçilen kablo kesiti havada kullanılan kablo kesitinden büyük olmalıdır. Kablo kanalı ve boru içinde geçen kablolar birden fazla olduklarından dolayı ısınma daha fazla olur.
 

KABLO DÖŞEME ŞEKİLLERİ

TEDAŞ Elektrik Dağıtım Şebekeleri Enerji Kabloları Montaj (Uygulama) Usul ve Esaslarına göre kablo döşeme şekilleri aşağıda verilmiştir.