Floresan lambaların ilk kullanımı 1938 yılında gerçekleşti ve üreticisi General Electric’ti. Enerji tasarrufunun önem kazanmasıyla birlikte ampul yerine floresan lamba kullanımı arttı çünkü normal ampullere göre %75 oranında daha az enerji harcadığı tespit edildi. Bu nedenle ilk olarak toplu yaşanılan yerlerin giderlerini azaltmak amacı ile kullanıldı. Ancak ilk çıktığı yıllarda maliyeti fazla olması sebebi ile çok tercih edilmedi. Daha sonraları maliyetinin aşağı çekilmesi ile yaygınlaştı. Günümüzde hala ampullerden pahalı olsalar bile kullanım ömürleri neredeyse 10 katı fazladır.

ÇALIŞMA PRENSİPLERİ:

Elektrik düğmesine bastığımızda elektrik. Floresan içindeki tüpün bir ucunda bulunan elektrottan diğer ucundakine doğru enerji oluşturur. Tüp içinde ise cıva bulunur. Bu enerji cıvayı buharlaştırır ve ultraviyole ışınları ortaya çıkar. Bu ışınlar gözle görülmez, bu yüzden tüpün içine fosfor tozları yerleştirilir. Bu ışınların tozlara çarpmasıyla da ışık görülebilir. Açıp kapama esnasında çok fazla elektrik sarfiyatına neden olurlar. Nitekim bir kez açılıp kapatıldığında kayıp olan enerji ile floresan 1 saat çalışabilir. Bu yüzden çok sık açıp kapamada elektrik kullanımı üst seviyeye çıkabilir.

FLORESAN AMPULLER- ARMATÜRLERİN AVANTAJLARI:

• Akkor lambalara göre %40 daha fazla enerji tasarrufu yapar.

• Sıcak ve soğuk ren sıcaklıkları gerektiren uygulamalarda kullanılabilir.

• İlk kurulum maliyeti düşüktür.

• Floresan lamba mavisi yapıya sahiptir. Bu yüzden gözü daha az yorar.

FLORESAN AMPULLER- ARMATÜRLERİN DEZAVANTAJLARI:

• Titreme yapması baş ağrısına sebep olabilir.

• Sık açılıp kapanması durumunda ömründeki ani azalmalar meydana gelebilir.

• Cıva içerdiği için kırıldığında ortama zehirli atıklar yayabilir. Fosforun bertaraf edilmesi ve özellikle toksik cıva çevresel bir sorundur.

• Floresan lambalar en iyi oda sıcaklığında çalışır. Çok daha düşük veya daha yüksek sıcaklıklarda verimliliği düşer.

• Floresan tam parlaklık derecesine ulaşmaları için ısınma için 10-30 saniye arasında süre geçmesi gerekebilir.

ENERJİ TASARRUFLU FLORESAN AMPULLER:

Bugün birçok insan evinde enerji tasarruflu floresan ampul tercih ediyor. Bu modern cihazların teknik özellikleri bugüne kadarki en etkili aydınlatma ekipmanı olarak değerlendirebilecekleri şekildedir. Bu lambalar doğal ışık verir, güvenilir ve uzun ömürlüdür. Bu ampuller çok etkili sonuçlar verir örneğin 5 watt gücünde bir enerji tasarruflu ampul yaklaşık 150 watt akkor lamba ile aynı şekilde parlayacaktır.

ÇALIŞMA PRENSİBİ:

Ampul duvarlarında ışıldayan fosfor içten lamba, ultraviyole radyasyon etkisi altında başlar. İkinci, karşıt taraflarda bulunan iki elektrot arasındaki bir gaz deşarjının bir sonucu olarak ortaya çıkar. Her birine yüksek voltaj uygulanır. Deşarj cıva buharında meydana gelir. Ve yeterince güce sahip olmak için çok güçlü bir voltaja ihtiyacınız var. Ev içi şebekelerde 220V’u aşmadığı için, özel dönüştürücüler lamba tasarımına dahil edilerek, arttırılmak üzere tasarlanmıştır. Cihazı doğrudan ağa bağlamaya çalışırsanız, sadece yanmaz. Lamba açıldıktan sonra, lamba içindeki direnç keskin bir şekilde düşer. Bu nedenle, elemanlarının bozulmasını önlemek için akımı sınırlandırmanız gerekir. Her bir lamba özel şemasının tasarımında amaç budur

AVANTAJLARI:

• Çok yüksek verim (%15-20).

• Yüksek düzeyde ışık çıkışı. Enerji tasarruflu lambalar (W) gibi ekipmanların gücü küçük olabilir ve bu durumda yayılan ışık akısı oldukça yoğundur. Bu özellik sayesinde bu tür cihazlara enerji tasarrufu denir. Böyle bir lamba kullanarak enerji tasarrufu %85’e ulaşabilir.

• Uzun hizmet ömrü. Floresan ampul, normalden 6-10 kez daha uzun süre çalışabilir.

• Yüksek kaliteli renk oluşturma.

• Yüksek ve düşük voltaja karşı düşük hassasiyet. Örneğin, ülkede böyle bir lamba takabilirsiniz. Düşük voltajda, lüminesansın parlaklığı pratikte değişmeden kalır.

• Düşük asal maliyet.

• Düşük yüzey sıcaklığı.

DEZEVANTAJLARI:

• Çevreye belirli bir bağımlılık. Oda sıcaklığının çok düşük olması durumunda, lamba yanmayabilir.

• Bu cihazların birkaç yıl çalışmasıdan sonra verdikleri ışık akısının yoğunluğu büyük ölçüde azalır.

• Şişelerin içinde sağlığa zararlı maddeler bulunur.

• Bazen ışıldayan ekipman vizyona zarar veren, yanıp sönmeye başlar.

• Zor başlangıç. Bu tür lambaların devresi, voltajın dahil edilmek için gerekli değere yükseltilmesinden sorumlu olan elemanları içerir.

• Oldukça yüksek bir fiyat.

ENERJİ TASARRUFLU FLORESAN LAMBALARDA CİVA BUHARI:

Sağlık için güvenlik başka bir konudur. Daireyi aydınlatmak için enerji tasarruflu lamba kullanmaya karar verenler heyecan verici. Sonucunun teknik özellikleri elbette önemli. Ancak, daha az önemli olan, bilinir ki, en güçlü zehir olan cıva dumanında nefes alma riskinin olmamasıdır. Enerji tasarruflu lambalarda bulunduğunu bilerek, herkes bilir, muhtemelen. Böyle bir cihazın ampulündeki fosfor ışıması, cıva buharı yoluyla akımın geçişinin bir sonucu olarak kabul edilir. Ancak günümüzde üreticiler modern, özel olarak geliştirilmiş teknolojiler kullanarak bu tür lambalar üretiyorlar. Bu onları tamamen güvenli hale getirir. Ayrıca, bu ampullerin sıklıkla ampulleri camdan değil, plastikten yapılır. Bu nedenle şans eseri kırmak oldukça zordur.

LED FLORESAN LAMBA

Günümüzde gelişen teknoloji ile birlikte eski floresan lambaların yerini LED floresan lambalar almaktadır. LED floresanların içerisinde çok sayıda LED bulunan ince, uzun yapıları olan iyotlu aydınlatma sistemleridir. Bu sistemlere ise LED floresan ismi verilmektedir.

Okul, AVM, hastaneler ve evlerde kullanılan LED floresan ekonomik açıdan bütçemizi korumaktadır. Üzerinde dış etkilere karşı koruyucu olan PVC ya da cam kapaklı seçenekleri mevcuttur. LED floresanlar her türlü şekli boyutu ve renk seçenekleri olabilen ürünlerdir. LED floresan aydınlatmaların farklı tonları bulunabilir bunlar, beyaz ve gün ışığı floresanlarıdır.

LED FLORESAN BEYAZ:

Beyaz LED floresanlar evlerde en çok tercih edilen türlerdendir. Bu floresanlar sayesinde evleri daha ekonomik bir şekilde aydınlatmak mümkündür. Bunun yanında birçok şekilde “yuvarlak, dik, yatık, çiçek vb” görünümlü LED floresanlar bulunabilir. Bu floresanlar eski lambalara göre ısınmamakta ve kolayca takılmaktadır, üstelik maliyeti oldukça düşüktür.

LED FLORESAN GÜN IŞIĞI:

LED floresanlar gün ışığı beyaz LED floresana göre daha modern kabul edilmektedir. Diğer floresanlara kıyasla maliyeti daha yüksek olmaktadır. Bu LED ışıklar çok fazla ısınmadığı için ani patlamalar yaşanmamaktadır. Ve bu açıdan uzun süreli kullanıma uygun olmaktadır. Bu tür floresan temelde gün ışığı aydınlatması sağladığı için evimizin çok aydınlık olmasını sağlamamaktadır. Bu nedenle daha loş ortamlar seviyorsanız tercih edebileceğiniz bir LED floresan olmalıdır. Gün ışığı LED floresanlar gözleri yormamakta ve kolaylıkla bulunabilmektedir.

DUY NEDİR?

Duy, en kısa yoldan bir lambanın takıldığı yerdir. Lambanın elektrik bağlantısını yapan duy aynı zamanda mekanik olarak sabitleme görevini de üstlenir. Ampul yuvası olan duylar arızalandığında yenisi ile değiştirilebilir. Ayrıca duyun bağlı olduğu kablonun kısaltılıp uzatılmasıyla yükseklik ayarı da yapılabilir.

EN ÇOK KULLANILAN DUY TİPLERİ:

Lambaların enerji bağlantısını sağlayan duy, ev, iş yeri, alışveriş merkezi, kamu binası gibi tüm yaşam alanlarında kullanılır. İstenildiğinde kolayca bulunabilmesi veya alternatif üreticiler arasında seçim imkânı olması açısından standart hale getirilen duy tipleri standart lamba veya ampul üretimine de olanak tanır.

Ampulün icadını yapan Edison’un ilk harfi ile gösterilen duy tipi, iki rakamla da çeşitlendirilir. Bu iki rakam temelde duyun milimetre cinsinden çap ölçüsünü verir. Örneğin E27 tipi duy 27 mm çapa sahipken piyasada ince duy olarak satılan E14 tipi duy 14 mm çap ile üretilir. Her iki duy tipi de duy nedir? sorusuna “Edison Vidası” cevabını verir. E27 en çok kullanılan duy tipi olarak bilinir. Vidalı tipte tasarlanan duy, ampulün kolayca takılabilmesini sağlar. Daha ince bir yapıyla üretilen E14 tipi duy ise daha çok dekoratif amaçla kullanılan mum ampuller veya tasarruflu küçük ampuller için tercih edilir.

ELEKTRİKSEL TEKNİK ÖZELLİKLERİ:

RENKSEL GERİ VERİM(CRI):

Ortamlarda seçilen ışık ile beklenilen ambiyansın tamamen yaratılacağı düşüncesi hâkimdir. Oysaki ışıkla yaratılmak istenen ambiyansta ışık renginin önemi kadar Renksel Geriverim (CRI)’de önemlidir. Bu iki parametre birbirinden tamamen bağımsızdır. Renksel geriverim karakteristiğine en iyi yansıtan enkandesen ampuller ve soğuk günışığı kaynaklarıdır. Bu durum bu iki kaynaktan çıkan ışık spektrumunun süreklilik göstermesidir. Deşarj lambalarda (alçak basınçlı sodyum buharlı deşarj lambası) ağırlıklı olarak spektrum parçalı ya da çizgiseldir. Bu durum ise onların kötü ya da kötü ile mükemmellik arasındaki çizgisini belirlemektedir. Kullanacağımız ışığı seçerken renksel geri verimin iyi algılanmış olması hayal kırıklıklarını ortadan kaldıracak en önemli unsurdur. Akşam saatlerinde mağazadan aldığınız elbisenin ya da mobilyanın, beğenerek aldığınız renk olmadığını ne zaman anladınız? Mağazalar yüksek ışıklar ile donatılırlar. Mankenlerin üzerlerindeki elbiseler üzerine yansıtılan ışıklar CRI gözetmeksizin seçilmiş sadece aydınlatan ışıklar ise; akşam saatlerinde almış olduğunuz ürünün seçim yapmış olduğumuz renge sahip olmayıp tamamen alakasız bir renk olduğunu gündüz saatlerinde yani günışığında fark ederiz. Son derece rahatsız edici olan bu durumu önlemekte CRI’ın önemini tamamen algılamış oluyoruz. Sonuç olarak, CRI genel olarak 3 kategoride değerlendirebiliriz.

90/100 CRI: Renklerin en doğru algılandığı mükemmel bir renksel geriverim değeridir. Renklerin doğru algılanmasının en önemli unsur sayıldığı yerlerde gereklidir. Matbaalar, serigrafi kuruluşları, boyahaneler gibi.

80/90 CRI: İyi olarak değerlendirilen bir değerdir. İyi bir renk sunumu olması gereken fakat renk algılanmasının ilk hedef olmadığı yerlerde kullanılır. Mağazalar, kuyum sektörü, gıda sektörü gibi.

80 ve Altı CRI: Kötü olarak değerlendirilir. Renk algılanmalarının hiç önemli olmadığı yerlerde kullanılır. Garaj, sokak aydınlatmaları gibi. Bu rakamsal CRI sınıflandırmaları beklentiler doğrultusunda oluşturulmuştur. 70 CRI site ve çevre aydınlatmaları için yeterlidir. Mağazalar için 60 CRI kesinlikle beklentileri karşılamazken sokak aydınlatmasında yeterlidir. Temel olarak aydınlatma anlamında kullandığımız ışık, tercihlerimizi ve gereksinimlerimizi belirlemektedir.

LÜMEN:

Bir led veya ampulün ışık ağlamak için çevreye yaydığı toplam ışık miktarını ya da ışık gücüne ışık akısı denir. Ölçmek için kullanılan Uluslararası birime Lümen denir. Basit bir ifadeyle, Lümen (lm) ile gösterilir. Ampulün parlaklığı Lümen cinsinden ölçülür. Geçmiş yıllarda ampullerin vermiş olduğu ışık miktarını üzerinde yazan watt değerine göre ışık gücü bilinmekteydi. Yeni, enerji tasarruflu LED teknolojisi ile, bir ampulün ne kadar parlak olduğunu belirlemek için artık ışık akısı değeri olan Lümen değerine bakılmalıdır.

CFL’ler ve LED’ler, aynı parlaklığa sahip akkor lambalardan çok daha az enerji (W) kullanır.  75 watt’lık standart bir ampul, yaklaşık 1100 lümen enerji tasarruflu ampulle eşittir.  40 watt’lık düşük güçlü bir ampul, yaklaşık 450 lümen enerji tasarruflu ampulle eşittir. Diğer değerler için aşağıdaki tabloya bakabilirsiniz.

SICAK LÜMEN NEDİR?
- Sıcak lümen bitmiş bir armatürden çıkan ışık miktarıdır. Basitçe formülize etmek gerekirse SICAK LÜMEN = armatür verimliliği*soğuk lümen 'dir.

ARMATÜR VERİMLİLİĞİ:

Armatürler gerçekten enerji tasarrufu yapıyor mu diye sorulduğunda kesin olarak bir cevap vermek zordur. Enerji tasarrufu sizin kullanmış olduğunuz armatürlere ve onların verimlerine bağlıdır. Optik verimliliği, LED verimliliği zayıf olan armatürler tasarruf etmiyor olabilir. O yüzden seçim yaparken aritmetik verimliliği önemli rol oynar. Aritmetik verimliliği lm/W değeridir. Hesaplanırken yapılması gereken sıcak lümen değerinin armatürün toplam değerine bölünmesidir. Verimlilik hesabında bu değer sizin yapacağınız tasarrufu belirler. Ne kadar ışık için ne kadar elektrik harcadığımızı bu oran belirler. Ayrıca toplam lümenin yüksek olması o armatürün çok iyi olduğunu göstermez önemli olan minimum güçle en yüksek ışığı alabilmektir.

YARDIMCI ELEMANLARI NELERDİR:

LED TRAFOSU:

Günlük hayatımızın birçok alanında kullandığımız şerit LED aydınlatma sistemlerini, genellikle dekorasyon amaçlı olarak kullanmaktadır. Bu aydınlatma sisteminin çalışmasını düzenleyen ekipman ise LED trafo donanımıdır. LED trafo gücü kullanılacak LED sayısı ve kapasitesine göre belirlenebilmektedir. Binaların iç aydınlatmaları ve dış aydınlatmalarında şerit LED’ler dekoratif görüntü oluşturmak amacıyla kullanılmaktadır. Oluşturduğu şık görüntü sayesinde ev ve iş yerlerinde yoğun olarak kullanılmaya başlanılmıştır.

Ev ve iş yerlerinde görsel aydınlatma oluşturabilmek için kullanılan şerit LED sistemlerine enerji LED trafo tarafından sağlanmaktadır. Şerit LED’ lerin ucuna bağlı bulunan trafo enerjinin dengelenmesini sağlayan güvenli bir donanımdır. Aydınlatma yapılacak yerin özelliklerine göre LED şeritler, slikon kaplı LED ışık şeritleri, LED ışık çubukları ve hortum kaplı LED’ler olarak farklı amaçlar için üretilmektedir.

BALANS:

Floresan ve HID gibi gaz deşarjlı lambaları çalıştırmak için ihtiyaç duyulan, uygun gerilimi ve akımı sağlayan cihazlara balast denir. Balast, gaz deşarj lambalarına iletilen akımı sınırlar ve bu sayede lambanın yüksek akım çekerek bozulmasını engeller. Balast, güç kaynağından lambaya ne kadar elektrik akımı gideceğini kontrol eden mekanizmadır.  Balastın görevi yalnızca akımı sınırlayarak lambayı korumak değildir. Başlangıçta lambanın ateşlenmesi için ihtiyaç duyulan gerilimi de balast sağlar. Gaz deşarjlı lambalar, ilk çalıştırıldığında yüksek gerilime ihtiyaç duyar. Yüksek gerilim altında elektrik arkı oluşur ve lamba içerisindeki gazları tetikler. Ark oluştuktan sonra balast, gerilimi düşürerek akımı sınırlamaya çalışır. Bu sayede lambanın ışık çıktısı sabitlenerek korunur. Gaz deşarjlı lambalarda akım sınırlanmazsa lamba kontrolsüz bir şekilde ısınır ve arızalanır. Sıcaklığın güvenli aralıkta tutulması, lamba ömrü için son derece önemlidir.

Balastlar, manyetik balast ve elektronik balast olarak ikiye ayrılır.

MANYETİK BALAST:

Manyetik balans oldukça basit bir tasarıma sahiptir. İçerisinde bakır sargılarla oluşturulmuş transformatör kullanılmaktadır. Bakır telin uzunluğu ve kalınlığı, balastım çıkış akımını belirler. Manyetik balastlar, büyük ve ağır yapıdadır.

ELEKTRONİK BALAST:

Elektronik balastlar ise çıkış akımını kontrol etmek için elektronik devre elemanlarını kullanır. Elektronik balastlar ile akım çok hassas bir şekilde yönetilebilir. Elektronik balast, manyetik balastlara göre daha küçük ve çok daha hafiftir. Ek olarak daha yüksek elektriksel verime sahiptir. Modern uygulamaların neredeyse tamamında elektronik balastlar kullanılmaktdır.