AYDINLATMA LİNYESİ

Dağıtım panosu ile son lambanın veya prizin bağlandığı buata kadar olan hatta ‘linye’ denir. Linye bir aydınlatma elemanına bağlıysa aydınlatma linyesi olarak adlandırılır. Aydınlatma linyeleri için en az 2,5 mm2 kesitli izoleli bakır iletkenler kullanılmaktadır.

Bir aydınlatma linyesine bağlanacak sorti sayısı, liyenin yükü (gücü) ve gerilim düşümüne bağlı olarak belirlenir. Linye hatları devre kesiciler ile korunmalıdır. Aydınlatma linyelerindeki sorti sayısı 9’dan büyük olamaz.

AYDINLATMA SORTİSİ

Son dağıtım buatından aydınlatma armatürüne, alıcıya veya prize kadar olan hatta ‘sorti’ denir. Sorti bir aydınlatma elemanına bağlıysa aydınlatma sortisi olarak adlandırılır. Aydınlatma sortileri için en az 1.5mm2 kesitli izoleli bakır iletkenler kullanılır.

Aydınlatma Sorti Çeşitleri

• Normal sorti

• Komütatör sorti

• Vaevien sorti

• Paralel sorti

• Avize sortisi

• Paralel avize sortisi

• Trifaze sorti

• Trifaze paralel sorti

Paralel Sorti

Bir elektrik projesinde komütatör ya da adi anahtardan sonra gelen ilk aydınlatmaya sorti, ikincisine paralel sorti denir.

Toplam armatür sayısı her bir komütatör anahtar için 2 ile çarpılıp normal ya da adi anahtar için 1 ile çarparak hesaplanır.

Örnek; Toplam 100 adet armatür var, komütatör anahtar sayımız 10 adi anahtar sayımız 5 olsun.

Paralel Sorti =100-(10*2)- (5*1) = 100-20-5=75 adet olarak buluruz.

LAMBA

Aydınlatma aracıdır. İçine yağ doldurarak yakılan kaplardan elektrik ampulüne kadar, aydınlatmak için kullanılan araçlara lamba denir.

Günümüzde bildiğimiz ampul ile ilgili ilk çalışmalar 1802 yılında İngiliz Humprey Davy tarafından, platin ince bir şeritten akım geçirilerek ilk enkandesan ışığının elde edilmesi ile başlamıştır. Elde edilen ışık pek parlak değildi ve fazla uzun sürmemişti ancak bu tarihten sonraki 75 yıl boyunca bu çalışmalara örnek olmuştur.

1840 yılında İngiliz Warren de la Rue, vakumlanmış cam bir tüp içine bobin sarımlı bir platin tel yerleştirmiş ve üzerinden akım geçirmiştir. Elde edilen ışık verimli olmasına rağmen platinin pahalı olması sebebiyle lambanın kullanılması, ticari açıdan o tarihler için mümkün değildi. Bu zamandan itibaren çeşitli bilim adamları ampul için uygun lamba teli (flama) bulmak için araştırma yapmaya başladılar. 1840 ’da Joseph Swan karbonize, kağıt flamanını kullanarak ilk işlevsel ampulü yaktı ve 1860 ’da patentini aldı. Anacak ampul sönük ışık yayıyordu ve yanma süresi çok kısaydı. Ampulün tam iş görebilmesi için güç kaynağına ihtiyacı vardı.

Sir Elliot Thomas benzer teknolojiyi kullanarak ticari olarak uygun ampulü 1875’te üretti. Ayrıca ampul üzerindeki çalışmaların ardından bambu filamanlı lambayı ortaya çıkardı. Herman Speigel’in vakum pompasını kullanan Elliot Thomas başarılı bir şekilde lambasını vakumlamayı başardı.

Lambanın ve elektriğin gelişimine katkıda bulunmuş en önemli isim şüphesiz Thomas Edisondur. Aslında ampulü gerçekten icet eden kişi o değildi ancak ampulü geliştirmek için çok çalıştı. 1879’ da yüksek vakum ve karbonize flaman yardımıyla uzun yanan, yüksek verimli ışığı üretti. Evlerin pratik şekilde aydınlatılması konusunda da çalışmalar yaptı. Edison sadece akkor aydınlatmayı oluşturmadı ayrıca akkor ışığını daha güvenli, pratik ve ekonomik hale getiren gerekli elementleri bulunduran elektriksel aydınlatma mekanizmasını geliştirdi.

Cam ampul ilk olarak Matthew Evans ve Henry Woodword tarafından tasarlandı. Bu sırada bilim insanları deşarj lambaları üzerine çalışıyorlardı. Önce tüpün içindeki karbondioksitin daha sonra kripton ve arayan soy gazlarının kullanımı sayesinde ampulün verimliliği arttırıldı.

Akkor lambada ışıyan madde olarak bambu, platin, karbon denenmiş sonra daha dayanıklı olan tungstene geçilmiştir. Ilk akkor lambalar, içlerindeki flaman çalıştırıldıkça hızla eskidiği için, en fazla 1 günlük çalışma ömrüne sahipti. Cam ampuller vakumlanarak, karalı gazların da eklenmesi ile performansları arttırıldı ve akkor lambaların ömrü 1 yıla çıkarıldı. Günümüzde, o dönemden kalma hala çalışır halde el yapımı akkor lambaların olması şaşırtıcıdır.

1901’de Peter Hewitt mavimsi beyaz ışık yayan civalı buhar lambasıını tanıttı. Sonra sodyum kullanarak daha fazla ışık veren lamba icat edildi. 1910’da mühendis William Coolidge dayanıklı tungsten flamanı icat etti. Arabalarda ve neon lambalarda kullanıldı. 1930’da fotografik flaş ampulü keşfedildi.

1940’larda yumuşak akkor ampulleri, 1950’lerle birlikte ise halojen lambası ortaya çıktı. 60’lar ve 70’lerde eliptik reflektör ve metal halojen tuzu lambası üretildi. Ve son olarak 1990’da Philips, manyetik endüksiyon kullanan, 60000 saatlik ampulü piyasaya sürdü.

Ampul Nasıl Çalışır?

Ampuldeki cam koruyucunun içinde flaman adı verilen metalden bir tel bulunur; bu metal iki destek çubuğu tarafından sabit tutulmaktadır. Flamandan geçen elektrik akımı bu metal teli ısıtır, bu ısı sonucunda ampul etrafında ışık saçar.

LED

Elektrik enerjisini ışığa dönüştüren yarı iletken bir devre elemanıdır. Işık yayan bu diyotlar, milyonlarca renk üretmelerinin beraberinde çok çeşitli renk sıcaklıklarında beyaz ışığı sağlayabilirler.

LED’ler, yani ışık yayıcı diyotlar günümüzün en popüler ışık kaynaklarıdır. İlk LED, 1907’de icat edilmiş, ancak 1960’lı yıllarda kızılötesi LED’lerle ticari olarak pazara çıkabilmiş. Ticari beyaz LED’leri ise çok yeni bir tarihte, ancak 1996’da görmeye başladık. Bugün ise trafik lambaları, reklam panoları, cep telefonları, televizyonlar dahil gösterge piyasasının zirvesini LED’ler zorluyor. Yapıları itibarıyla, bir LED’in merkezinde çip şeklinde, yarıiletken bir diyot bulunur. Bu diyot, fazlaca elektron içeren n-tipi malzeme le p-tipi zıt katkılı yarı iletkenler arasındaki aktif katmandan oluşur. Bir reflektör yuva içerisine konulan diyot, maksimum ışık çıkışı için mercek biçimli epoksi ile kaplanır.

Gerilim uygulanması ve elektronların ve boşlukların aktif katmanda karşılaşıp birleşmeleri sonucu, yarı iletkenin enerji yapısındaki dalga boylarında, yani renklerde ışık çıkışı sağlanır. LED’lerde beyaz renk farklı uygulamalarla elde edilmekle birlikte, genelde mavi ışığın yolu üzerine fosfor konulmasıyla elde edilir. Günümüzde 1W’tan 3W’lık LED’lere geniş başarıyla sağlanmıştır. LED’lerin güçleri arttıkça ısındığı ve özel soğutma teknikleri gerektirdikleri biliniyor. LED’lerin küçük ve uzun ömürlü olmaları, enerji verimlilikleri, hızları ve ışık şiddetlerinin kolayca ayarlanabilmesi gibi özellikleri, onlara henüz vazgeçilmeyen avantajlar sağlamış durumda.

Led Nasıl Çalışır?

Diyotlar içerisinde n-tipi ve p-tipi olmak üzere yarı iletken yük taşıtıcılar bulunur. N-tipi yarı iletkende negatif yük taşıyıcılar, p-tipi yarı iletkende ise pozitif yük taşıyıcılar bulunmaktadır. Bu yük taşıyıcılar sayesinde, anottan katot ucuna elektrik geçişi sağlamaktadır. Bu elektron alışverişi ışık oluşmasına neden olur.

Led'lerle görülebilir spektrumdaki hemen hemen her renk elde edilebilir. Küçük boyutlarından dolayı dekoratif ve minik armatürler yapılıp kullanılabilir. 200 nanosaniye içerisinde ışık verebilen yapıya sahiplerdir. Isı dağılımı ve radyasyon yoktur. Bakıma ihtiyaç duymaz.

Led Kullanım Alanları

Aydınlatma olarak iç ve dış ortamlarda, tarihi binalar, köprüler, otobanlar, yollar, telefon aydınlatmaları, gemicilik, tekne, uçak, benzinlikler, tenis kortları, otomobil ve motosiklet farlarında, parklar, bahçeler, reklam panolarında, LDC ekran aydınlatmalarında, televizyonlarda, trafik ışıklarında gibi...

Led Çeşiteri

• İnfrarede(kızılötesi): bu tarz sen sörlerin yanıp yanmadığını, gözümüzle algılayamamaktayız. Bunun nedeni ise gözle görünür dalga boyunda olmamasıdır.

• RGB: Bu ledler üç renkten oluşmaktadır. R kırmızı, G yeşil, B mavi rengi temsil etmektedir. Bu led tek bir pakette ve üç ayrı renk verebilmektedir.

• Şerit: Akım limitleyici dirençlere sahip genellikle smd tipinde olan ledlerdir. Ayrıca 12V gerilimde çalışabilmektedirler. Şerit renkler tek renkte olabileceği gibi RGB de olabilmektedir.

• Panel Led: Kare, dikdörtgen, yuvarlak şekillerde olabilen led tipidir. Aydınlatma olarak kullanılabilen hem enerji tasarruflu hem de estetik duran led tipidir.

• Power: Bu ledler yüksek güce sahip ledlerdir. Yüksek güç tükettikleri için ısınırlar. Genellikle aydınlatma amaçlı kullanılırlar ve her birinin kendi yapısına göre bir soğutması vardır.

• SMD: Devre üzerine lehimlenerek kullanılan ledlerdir. Kullanım alanlarına göre büyüklükleri değişmektedir. Bu tip ledlerde çip adı verilen aktif ışık saçan bölgeleri vardır.

• Cob: Birçok ledden oluşmuş yapıya verilen isim cob’dur. Chip-on Board kelimesinden gelmektedir. Bu tipledler genellikle park aydınlatmalarında sıkça karşılaşılan ledlerdir.

Smd ve Cob Farkı

Smde gibi Cob yongalarıda aynı yüzeyde çoklu diyotlara sahiptir. Ancak LED ışık Cob ve Smd arasındaki fark, Cob Led’lerin daha fazla diyota sahip olmasıdır. Cob çipler genellikle 9 veya daha fazla diyota sahiptir.

DALI NEDİR?

DALI (Dijital Adreslenebilir Aydınlatma Sistemi) aydınlatma yönetiminde kullanılan en gelişmiş kontrol mekanizmasıdır. DALI IEC 62386 standartlarına göre geliştirilmiştir.

DALI, aydınlatma sistemleri için iki yönlü veri iletişimi sağlayan dijital teknolojidir. DALI, özellikle ticari yapılarda yaygın kullanılan bir otomasyon sistemidir. DALI standardı sayesinde, farklı üreticiler tarafından üretilmiş balastlar, sürücüler, kontrol üniteleri, aydınlatma armatürleri, acil aydınlatma armatürleri gibi sistemler tek bir kontrol sistemi ile yönetilebilir hale gelmektedir.

Dali veri yapısı; 64 adede kadar cihaz ve armatürü ayrı ayrı adreslemesinin yanı sıra, durum bilgisi ve çeşitli ayarlanabilir değişkenler sağlayan 19 bitlik veriyi içerir.

DALI Nasıl Çalışır?

Her bir aydınlatma cihazının kendi adresi vardır. Bu adres bilgisi kullanılarak cihazlar kablolamaya bakmaksızın gruplanabilirler. Böylece bir lamba farklı durumlar için farklı gruplarda çalışabilir. İlaveten sistem kablolamaya bağlı olmadığı için fiziksel değişme durumlarında kolaylıkla yeni bir duruma eklenebilir.

DALI ve Kullanıldığı Aydınlatma Türleri

• Floresanlar

• Floresan Kompaktlar

• Halojenler

• LED

İÇ MEKAN AYDINLATMA ARMATÜRLERİ

LED Downlight

Downlight armatürler aydınlatmanın en önemli yapıtaşlarından birini oluşturur. Yüksek teknoloji ile yüksek verimlilikte üretilirler. Armatürler, her türlü ışıksal dağılımlara cevap verebilecek, optik özellikleri ile farklı ışıksal ihtiyaçları karşılayabilecek şekilde tasarlanmıştır.

LED Dekoratif Armatürler

Yüksek bir görsel konfora ve kaliteli bir ışığa gerek duyulan mekanlarda, aydınlatma armatürleri mimarinin önemli bir parçasını oluşturur. Bu yüzden armatürlerde teknik ile estetik, fonksiyon ile dekoratiflik bir arada sunulmaktadır. Kullanılan yüksek verimli Ledler ile armatür verimliliğide ön plana çıkmaktadır.

LED Ray Spotlar

Mağaza ve vitrin aydınlatmalarında sıklıkla kullanılan ray spotların kullanım alanları sadece bu mekanlarla sınırlı kalmamaktadır. Yeni teknolojiler sayesinde verimleri oldukça yükseltilmiş, enerji tasarrufu en üst seviyeye çıkartılmıştır. Yüksek ısı transferi sağlayan gövdeleri sayesinde, ışık kaynağı ömrünü maksimum seviyeye ulaştırmıştır.

LED İç Mekan Duvar Armatürleri

İç mekanlarda kullanılmaya uygun aplikler, dekoratif ve modern bir görünüm sağladığı gibi, yönlendirme yapabilme, tek yönde yada çift yönde ışık verme fonksiyonları da bulunmaktadır. Dış Aplik, Armatürlerin zengin çeşitliliği ile estetik ve şık yapıları ortama değer katmaktadır.

LED Asma Tavan Armatürler

Geniş kullanım alanına sahip asma tavan armatürleri ışığı direk ve endirekt verebilecek şekilde üretilirler. Ofis, okul, hastane gibi birçok alanda kullanılabilmektedirler. Mekanların ihtiyaçlarına uygun, yüksek geçirgenlikli ve yüksek yansıtmaya sahip optik yapıda, son derece tasarruflu olarak sunulmaktadır.

LED Sıvaüstü Armatürler

Yüzeye kolayca monte edilerek kullanılabilirler. Kullanım alanına göre yüzeye monte veya sarkıt olarakta düşünülebilirler. Işık ihtiyacına göre farklı modeller geliştirilmiştir. En son teknoloji ile üretilen güçlü Ledler ve yüksek kaliteli optik yapılarıyla son derece tasarruflu armatürlerdir.

Hijyenik Oda Armatürleri

Hijyenik Oda Armatürleri yüksek koruma sınıfına sahip temiz oda şartlarının sağlanabilmesi amacıyla kullanılan armatürlerdir. Yoğun bakım üniteleri, acil servisler, ameliyathaneler, laboratuarlar vb. hijyenik olması gereken tüm ortamlarda kullanılmaktadır.

Lineer Armatürler

İç mekan aydınlatmalarında sarkıt, sıvaüstü ve asmatavan uygulamaları olan lineer aydınlatma armatürleri mekanlarda estetik ve esnek aydınlatma çözümleri sunmaktadır. Armatürlerin verdiği soft ışık sayesinde oldukça geniş kullanım alanları sağlamaktadır.

LED Endüstriyel Armatürler

Sağlamlık, sızdırmazlık, yüksek tasarruf ve uzun ömür gibi özellikleri bünyesinde barındırmaktadır. Üretim alanlarından depolama alanlarına ve daha birçok yüksek tavandan aydınlatılan alanlara kadar mükemmel bir çözüm sunmaktadır. Alüminyum gövdenin sunduğu kompakt yapıları geleneksel tip ürünlere göre görsel bir konforda sunmaktadır.

Acil Çıkış ve Yönlendirme

Litpa acil çıkış ve yönlendirme armatürü kaliteli materyal yapısı ve teknik özellikleri ile güvenilir bir armatür seçeneğidir. Ofislerden toplantı odalarına, alışveriş merkezlerinden okullara kadar birçok kullanım alanına uygundur.

Akkor Flamanlı ve Gazlı Deşarj Ampul Armatürleri

Çeşitli tipleri vardır, bunları sırayla inceleyelim.

Tip A Tijli (Sarkıtlı) Armatür

25-30 cm çapında opal cam globlu, 150 cm uzunluğunda, tijli (sarkıtlı) alüminyumdan yapılmış armatürdür.

Tip B1 Tavan Armatürü

25- 30 cm çapında opal cam globlu armatürdür.

Tip B2 Tavan Armatürü

25- 30 cm çapında opal cam globlu, alüminyumdan yapılmış, sürgülü tutuculu, 0,50 mm kalınlığında DKP sac gövdeli armatürdür.

Tip C Porselen Kaideli Armatür

16- 21,5 cm çapında, lastik contalı, vidalı opal cam globlu duvar veya tavan armatürüdür.

Tip E Çelik Telli Kafesli Etanş Armatür

Üzerinde çelik tel kafes bulunan, camlı, lastik contalı, özel alüminyum altlıklı, kolayca açılmayacak şekilde üretilen armatürdür. Tavan ve duvar için iki ayrı tipte üretilir.

Tip G Çift Duylu Tijli (Sarkıtlı) Armatür

Tip A tijli armatürün iki duylu olarak üretilen bir çeşididir.

Tip H Atelye Armatürü

Tavan yüksekliği fazla olan atölye, spor salonu fabrika gibi yerlerde kullanılan yapısında yaklaşık 40 cm çapında 1mm sacdan emaye fırın boyalı, kontak iticili ve soket sıkıştırma yayı, porselen duyu bulunan armatürdür. Yapısına ek olarak gerektiğinde kondansatör, balast, tij ve cam takılabilir.

Tip J 1 Asma Tavan Armatürü

Yapısında yuvarlak kordon, duy ve rozansı bulunan armatürdür. Tavan armatürüdür.

Tip L Etanş Armatür

Dökme demir veya alüminyum gövdeli, opal cam veya şeffaf globlu, lastik contalı armatürdür. Gövdesi nemli ve tozlu yerler için özel üretilir.

Tip N Avize Armatürü

Tij uzunluğu 60 ile 80 cm arasında değişen, madeni kolları ve porselen duyu bulunan armatürdür. N 1 tipi bir kollu, N2 iki ve üç kollu, N3 tipi 4 ve 5 kolludur.

Tip O Aplik Armatürü

Yapısında madeni kol, opal cam glob ve porselen duy olan armatürdür.

Tip SS1 Spor Salonu Akkor Flamanlı veya Gazlı Deşarj Ampul Armatürü

40-60 cm çapında emaye kaplamalı, alüminyum reflektörlü, havalandırma düzeneği bulunan, armatürün ön kısmı top çarpmalarına karşı dayanıklı açılıp kapanabilen tel kafesli armatürdür. E27 veya E40 porselen duylu armatürdür. Tip SS2 armatürü ise Tip SS1'in balastlı olan tipidir.

Ampulün icadını yapan Edison’un ilk harfi ile gösterilen duy tipi, iki rakamla da çeşitlendirilir. Bu iki rakam temelde duyun milimetre cinsinden çap ölçüsünü verir. Örneğin E27 tipi duy 27 mm çapa sahipken piyasada ince duy olarak satılan E14 tipi duy 14 mm çap ile üretilir. Her iki duy tipi de duy nedir? sorusuna “Edison Vidası” cevabını verir.

E27 en çok kullanılan duy tipi olarak bilinir. Vidalı tipte tasarlanan duy, ampulün kolayca takılabilmesini sağlar. Daha ince bir yapıyla üretilen E14 tipi duy ise daha çok dekoratif amaçla kullanılan mum ampuller veya tasarruflu küçük ampuller için tercih edilir.

CRI (Renksel Geriverim İndeksi), gün ışığı (100%) referans kabul edildiğinde, renk kayıplarına göre yapay ışığın yüzdesel olarak değerlendirilmesidir. Başka bir deyişle gün ışığında renkleri 100% algıladığımızı kabul ediyoruz. Yapay ışıkta 14 renkte yapılan ölçümlerin ortalama renk görme oranını biz o ışık kaynağının CRI değeri olarak değerlendiriyoruz.

Ölçümlerde CRI değeri, referans akkor lamba altındaki değerler ile karşılaştırılarak belirlenir. CRI değeri yüksek çıkıyorsa o ışık kaynağı altında ortam ve nesneleri doğal durumuna yakın hatta eşit görmek mümkündür. Yüksek değerli CRI aynı zamanda daha doğal cilt tonları üretir.

Normal yaşam alanlarında %80 üstü CRI, renkleri etkili görmemizi sağlayabilir.

LÜMEN:

Birim zamanda bir kaynaktan çıkan ışık miktarı olan ışık akışının birimidir ve yaklaşık olarak bir adet mumun çıkardığı ışığa eşittir. Esasen lümen, parlaklığın kendisinin bir ölçüsüdür.

BALAST:

Balast, güç kaynağından lambaya ne kadar elektrik akımı gideceğini kontrol eden mekanizmadır. Balastın görevi yalnızca akımı sınırlayarak lambayı korumak değildir. Başlangıçta lambanın ateşlenmesi için ihtiyaç duyulan gerilimi de balast sağlar.

Led Trafosu:

İşyerinizde ya da evinizin her alanında şık bir görünüm kazanmak adına kullandığınız ledlerde kullanılan trafo sistemleri farklı W değerlerinde olabilir. Otantik hava katan, şık görünen bu aydınlatma sistemleri çeşitleri farklıdır.